Kumru Tanıtım ve Haber Portalı
Anasayfa Haber Ara Foto Galeri Videolar Anketler Müzik Dinle Sitene Ekle Tollbar İletişim RSS

MENÜ

KUMRU

HABER 7 SON DAKİKA

HABER ARA


Gelişmiş Arama

SİTEMİZİ BEĞENİN

EN ÇOK OKUNANLAR

Bir Ahlak Eylemi Olarak Özeleştiri

Ahmet ÇAPKU

19 Şubat 2015, 23:35

Ahmet ÇAPKU

Bir Ahlak Eylemi Olarak Özeleştiri

[Yunus Emre Örneği]

 

İçinde yaşadığımız dünyaya baktığımızda her bir canlının farklı kategoriler içinde bulunduğunu görürüz. Bunlar içinde insanın, gelişmişlik itibarıyla ayrı bir yeri vardır. İslam düşüncesinde insan, melekler ile hayvanlar arasında yer alır ve onda her iki kategorideki varlığa benzeme özelliği söz konusudur. İnsanı gerek hayvanlardan ve gerekse meleklerden ayıran en temel nitelik ise onun ahlaka konu olan bir canlı olmasıdır. Şu halde bilinç, eğilim, irade, karar ve fiil/eylem gibi ahlak ile ilgili daha pek çok kavramı insanın yapısında bulmamız mümkündür.

İslam ahlak düşüncesinde önemli kabul edilen şahsiyetlere baktığımızda onların hemen her birinin, kişinin ahlakı kuşanması noktasında özeleştiri dediğimiz hususa ayrı bir önem verdiklerini görürüz. Kişinin kendi nefsini-benliğini muhasebeye, gözlemlemeye tabi tutması anlamında murâkabe kavramından başkasını anlamaya çalışma (eşduyum/empati) etkinliğine kadar uzanan çizgide özeleştiri ile ilgili bir çok yakın kavramı dile getirebiliriz. Ancak bunlar içinde özeleştiri, kişinin kendi yanlışlarını görüp yine kendini doğrudan tenkit etmesi ve her biri ayrı bir alanın kavramı olan doğru-iyi-güzel’e doğru onu terbiye etmesi ile ilgilidir.

Özeleştirinin kişinin nefsi [emmâresi]ne ne kadar ağır geldiği hepimizin malûmudur. Zaten ahlak denilen şey de bir ölçüde sözü edilen nefse ağır gelen hususlardan oluşan bir durum değil midir? Başka bir ifade ile insanı insan yapan, onu ahlaklı kılan husus, yaratılıştan onun benliğinde var olan ve kişiyi bir alt varlık kategorisine sevketme eğilimi olarak bulunan şeylere karşı bir duruş sergilemesi halidir. Bu açıdan kişinin kendi eksiklerini (ayıbını) görebilmesi ahlakî açıdan başlı başına bir erdem-fazilet kabul edilmiştir. “Çeşm-i insâf gibi kâmile mîzân olmaz / Kişi noksanını bilmek gibi irfân olmaz” (Talibî)[1]

Bu noktada kişiye kendi noksanını hatırlatıcı mahiyette bir takım unsurlar devreye girer. Din ve din uluları (nebiler, veliler, akraba ve dostlar), ilim gayreti, vicdan vb. bu cümleden olarak sayılabilir. Nitekim ahlak düşünürlerimizin kişinin noksanını tespit sadedinde, insana hatalarını hatırlatıcı iyi bir arkadaş seçimini dile getirmiş olmaları dikkate değerdir. Günümüzde (ve belki tarih boyunca) herhangi bir hatası kişiye hatırlatıldığında, eğer ki mezkûr kişi ahlaken belli olgunluğa henüz ulaşmamış ise ilgili kişiye tepki olarak ‘senin de şu hatan var!’ demesi tipik bir psikolojik savunma mekanizması ile ilgilidir fakat asla çözüm değildir. Olması gereken şey, varsa yanlışı görüp tamir-tashih etme yönünde adım atılması, (kırıcı olmadan) hatayı hatırlatana teşekkür edilmesidir.

Ahlakî bir eylem olarak özeleştiri bâbında tarihimizin yetiştirdiği en büyük ahlak abidelerinden biri olan Yunus Emre’nin Dîvân’ında ne çok şiir buluruz. Bayezıt Bestamî’ye atfedilen “Kırk yıldır insanlar kendileriyle konuştuğumu zannediyor. Halbuki ben kendimle konuşuyorum”[2] sözünde olduğu gibi Yunus Emre de Dîvân’ında kendi kendisi ile dertleşir. Pek çok eksiğinden söz eder, Çalab’un (Allah) onun yüzüne bakmayacağından endişe eder. İnsanın insan olabilmesi adına kendi nefsiyle hesaplaşması, onu muhasebe ve murakabeye çekmesi, icabında acımasızca onu eleştirmesi noktasında harika bir örnek-lik sunar. Sanırım Yunus’u bu denli ulu kılan şey onun, kendini aşağılara çeken eğilimlerini aşabilmiş bir insan olmasıdır. Aşağıdaki şiirlerinde bunları açık-seçik olarak görebiliriz.[3]

…

İy bana eyü diyen / Benem kamudan kemter

Şöyle mücrimem yolda / Mücrimler benden server.

Benim gibi mücrim kul / Var ise bir dahi bul

Dilümden ilm ü usûl / Dileğüm dünya sever .

Zâhirüm eyü adda / Gönlüm fâsid tâatte

Bulınmaya Bağdad’da / Bencileyin bir ayyâr.

Taşum göyni içüm ham / Dirligüm budur müdâm

Yol varmadın bir kadem / Arşdan virürem haber.

Hırkam suçuma perde / Endişem yanlış yirde

Gönlüm ayruk bazarda / Dilümde sözüm esrâr.

Taşum biliş içüm yad /Dilüm hoş gönlüm mürted

Yavuz işe eyü ad / Böyle fitne kanda var.

Yayıldı Yunus adı / Suçdur kamu tâatı

Çalabum inâyeti / Suçın geçüre meğer. (sf. 57-58)

…

Hak bir gönül virdi bana / Ha dimedin hayrân olur

Bir dem gelür şâdi olur / Bir dem gelür giryân olur.

Bir dem sanasın kış gibi / Şol zemherî olmuş gibi

Bir dem beşâretten toğar / Hoş bâğ-ıla bostân olur.

Bir dem cehâlette kalur / Hiç nesneyi bilmez olur

Bir dem talar hikmetlere / Câlînus u Lokmân olur.

Bir dem gelir İsî gibi / Ölmüşleri diri kılur

Bir dem girer kibr evine / Fir’avn-ıla Hâmân olur. (sf. 68-69)

…

Bir kez gönül yıkdun-sa / Bu kılduğun namaz değül

Yitmiş iki millet dahı / Elin yüzin yumaz değül.

Yol oldur ki toğrı vara / Göz oldur ki Hakk’ı göre

Er oldur alçakda tura / Yüceden bakan göz değül. (sf. 102)

…

Hak Çalabum Hak Çalabum / Sencileyin yok Çalabum

Günahlarumuz yarlıga / İy rahmeti çok Çalabum.

Ne ilmüm var ne tâatum / Ne gücüm var ne tâkatum

Meğer senin inâyetün / Kıla yüzüm ak Çalabum.

Yarlıgagıl sen Yunus’u / Günahlu kullarun-ıla

Eğer yarlıgamaz-ısan / Key katı firak Çalabum. (s. 108)

…

Bu ömrüm yok yire harç etmişem ben

Canumı gör ne oda atmışam ben.

Kimesne kimseye itmemiş ola

Anı kim kendüme ben itmişem ben.

Amelüm rahtını dirdüm götürdüm

Kamu assum ziyana satmışam ben.

Amelüm ne ki varsa hep riyâdur

Acebdür ihlâsı unutmuşam ben.

Giceye iresini kimse bilmez

Tûl-i emel başın uzatmışam ben.

Bîçâre Yunus’un çokdur günahı

Anun dergahına yüz tutmışam ben. (sf.120-121)

…

Hey yâranlar hey kardaşlar / Nic’ideyin n’ideyin ben

Sen benüm kulum değülsin / Dir olursa n’ideyim ben.

Fesâd ile tolu içüm / Hey koca bağışla suçum

Ki cehennem benüm içün / Yir olursa n’ideyim ben.

Ben fesâd içinde kaldum / Yunus eydür artdı derdüm

Sine varıcağaz kabrüm / Dar olursa n’ideyim ben. (sf. 125).

…

İy yâranlar iy kardaşlar / Korkaram ben ölem diyü

Öldüğümi kayırmazam / İtdüğümi bulam diyü.

Bir gün görinür gözüme / Aybum uralar yüzüme

Endişeden deli-olmuşam / N’idem ben ne kılam diyü.

İy bî-çare miskin Yunus / Günâhum çok n’eyleyesin

Sığındum ol Allahuma / Didi hem afv kılam diyü. (sf. 128)

…

Miskinlikte buldular / Kimde erlik var ise

Nerdüvandan yitdiler / Yüksekden bakar-ise.

Gönül yüksekte gezer / Dembedem yoldan azar

Taş yüzine su sızar / İçinde ne var ise.

Ak sakallu pir koca / Bilimez hali nice

Emek yimesün hacca / Bir gönül yıkar ise.

Gönül Çalabun tahtı / Gönüle Çalab bakdı

İki cihan bedbahtı / Kim gönül yıkar ise.

Sen sana ne sanursan /Ayruğa da anı san

Dört kitabun ma’nâsı / Budur eğer var ise. (sf. 130-131)

…

Yok yire geçürdüm güni / Ah n’ideyim ömrüm seni

Senünle olmadum gani / Ah n’ideyim ömrüm seni.

Geldüm ü geçdüm bilmedüm / Ağlayup gussâ yimedüm

Senden ayrulam dimedüm / Ah n’ideyim ömrüm seni.

Kanı sana güvendüğüm / Sevinüben özendüğüm

Kaldı küllî kazanduğum / Ah n’ideyim ömrüm seni.

Miskin Yunus gidisersin / Uzak sefer idisersin

Hasret ile kalısarsın / Ah n’ideyim ömrüm seni. (sf. 160-161).


 

[1] http://www.antoloji.com/kisi-noksanini-bilmek-gibi-irfan-olmaz-siiri/

[2] http://www.paylasimmerkezi.com/merak-edilenler/12374-ahlak-hakkinda-guzel-ahlakin-sartlari-mutlu-olmanin-yolu-ahlakla-ilgili.html

[3] Şiirleri Yunus Emre Dîvânı’ndan aldık. Hzl. Faruk K. Timurtaş, 1972, Tercüman 1001 Temel Eser dizisi.

Bu makale 4888 defa okunmuştur.

Delicious  Facebook  FriendFeed  Twitter  Google  StubmleUpon  Digg  Netvibes  Reddit

YAZARLAR

Kuşların Öyküsü20 Mart 2020

TERÖRÜ LANETLİYOURUZ

  
 

HAVA DURUMU

Detaylı bilgi için resmin üzerine tıklayın.

HAYDİ SOHBET EDELİM

SOHBET İÇİN TIKLAYINIZ
İSTATİSTİKLER

İSTATİSTİK

 Sitemizde 13 kategori, 2237  haber bulunmaktadır.

 Bu haberler toplam 13675243  defa okunmuş ve 2756 yorum yazılmıştır.

 

REKLAM ALANI

Kumruluyuz.biz Kumrukent.com © 2005 Tüm Hakları Saklıdır
RSS Kaynağı | Yazar Girişi | Yazarlık Başvurusu

Kumruluyuz.biz & Kumruluyuz.com ve Kumrukent.com un© 2005 Her Hakkı Saklıdır. www.Kumruluyuz.biz , www.Kumruluyuz.com ve www.Kumrukent.com  un hiç bir kişi, kurum ve kuruluşla bağlantısı yoktur. Tamamen kişisel bir sitedir. Web sitemizin dışında farklı siteler kaynak gösterilerek yayınlanan haber ve içeriklerinden Sitemiz sorumlu tutulamaz. Web sitemizde yayınlanan Köşe Yazıları, Makaleler ve Yorumlardan Yazarların kendileri sorumlu olup; içeriklerinden Sitemiz sorumlu tutulamaz.  Sitemizde yayınlanan içerikler izinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz. Destek & Bilgi: admin@kumruluyuz.biz | Yazılım: Mydesign| Bu Site En İyi (Tüm Tarayıcılarla) 1024*768 Çözünürlükte Görüntülenir.

Altyapı: MyDesign